İçeriğe atla
Eşittir

Düz dişli çark ölçüleri ve eksen mesafesi

Modül ve diş sayılarından bölüm dairesi, baş/ayak dairesi, temel daire, eksen mesafesi ve kavrama oranını hesaplar.

Düz dişli çark çizimip = π·mz₁pinyonz₂çarkbölüm dairesiaeksen mesafesi
Kavrayan iki düz dişlinin bölüm daireleri birbirine teğettir: eksen mesafesi a bu iki dairenin yarıçapları toplamıdır, diş adımı p ise modülün π katıdır.

Girdiler

Standart modüller: 1 · 1,25 · 1,5 · 2 · 2,5 · 3 · 4 · 5 · 6 · 8 · 10.

mm
—

Değerleri girince sonuç burada görünür.

Nasıl hesaplanır

Düz dişlinin bütün çap ölçüleri tek bir büyüklükten, modülden türer. Modül, bölüm dairesi çapının diş sayısına oranıdır; iki çarkın kavrayabilmesi için modüllerinin ve kavrama açılarının aynı olması şarttır. Diş sayıları farklı olabilir, çevrim oranını belirleyen de bu farktır.

Baş ve ayak dairesi ISO 53 standart temel profilinden gelir: baş yüksekliği bir modül, ayak yüksekliği 1,25 modüldür. Aradaki 0,25·m'lik fazlalık, karşı çarkın baş dairesi ile ayak dibi arasında boşluk bırakarak sıkışmayı önler. Toplam diş yüksekliği bu yüzden 2,25·m olur.

Kavrama oranı ε, aynı anda temas hâlinde olan ortalama diş çifti sayısıdır ve yükün sürekliliğini belirler. Bir dişten diğerine geçişte yük kesintiye uğramaması için ε > 1,2 istenir; standart profilli çiftlerde tipik değer 1,5–1,8 arasındadır. Değer küçüldükçe gürültü ve darbe artar. Ayrıca 20° kavrama açısında 17 dişin altına inildiğinde diş dibinde alt kesme oluşur; bu durumda profil kaydırma uygulamak gerekir.

Formül

  • d = m · z
  • da = m · (z + 2) · df = m · (z − 2,5)
  • db = d · cos α
  • a = m · (z₁ + z₂) / 2
  • p = π · m · h = 2,25 · m
  • i = z₂ / z₁

Sık sorulanlar

Modülü nasıl seçmeliyim?

Modül dişin yük taşıma kapasitesini belirler: aktarılacak moment büyüdükçe modül büyür. Pratikte önce yaklaşık bir modül seçilir, diş dibi eğilme ve yüzey basıncı kontrolü yapılır, sonra en yakın standart modüle (1, 1,25, 1,5, 2, 2,5, 3, 4, 5, 6, 8, 10 mm) yuvarlanır. Standart dışı modül, hazır azdırma takımı bulunamadığı için imalatı pahalılaştırır.

Eksen mesafesi hesaplanandan farklı olursa ne olur?

Eksen mesafesi büyütülürse diş boşluğu artar, kavrama oranı düşer ve gürültü ile darbe yükü çoğalır. Küçültülürse dişler sıkışır, sürtünme ve ısınma hızla artar. Küçük sapmalar profil kaydırmalı çark çiftiyle telafi edilir; bu yüzden standart olmayan eksen mesafeleri genelde x₁ ve x₂ kaydırma katsayılarıyla çözülür.

20° yerine 14,5° kavrama açısı ne zaman kullanılır?

14,5° eski Amerikan serisidir ve bugün yalnızca mevcut makinelerin yedek parçasında karşımıza çıkar. Daha sessiz çalışır ama diş dibi daha zayıftır ve alt kesme sınırı 32 dişe kadar yükselir. Yeni tasarımlarda 20° tercih edilir.

Bunu da dene

Kayış kasnak

mm

Motor devri ve istenen çıkış devrinden kasnak çaplarını, V kayışı boyunu, sarım açısını ve kayış hızını hesaplar.

Kesme hızı

dev/dak

Tornalama ve frezelemede kesme hızından tezgâh devrini, ilerleme hızını ve talaş kaldırma hızını hesaplar.

Mil burulma

MPa

Güç aktaran dolu veya boş dairesel milde burulma gerilmesini, güvenlik katsayısını, gereken minimum çapı ve burulma açısını hesaplar.

Tolerans tablosu

µm

Nominal ölçü ve tolerans sınıfına göre alt/üst sapmayı, limit ölçüleri ve tolerans genişliğini verir.